Karin houdt van een loonsverhoging van €10.000 maar €2.000 over

Van meer werken houden de meeste mensen (te) weinig over. Ons systeem van toeslagen en inkomensafhankelijke heffingskortingen stimuleert het werken in deeltijd. Dat is slecht voor het verdienvermogen van Nederland.

Voor beide alternatieven valt wat te zeggen. Mijn aanvankelijke idee was dat het buiten kijf staat dat dit zou moeten worden gerepareerd door de toeslagen minder snel af te bouwen. Ik ervoer het als één van de ernstigste tekortkomingen van ons stelsel. Met een pleidooi van die strekking kreeg ik op LinkedIn honderden duimpjes. Eén reageerder merkte echter op dat de toeslagen alleen zijn bedoeld voor mensen die ze nodig hebben. En als je meer gaat verdienen heb je ze nu eenmaal minder nodig.
Vanuit een morele invalshoek zou Karin gewoon moeten accepteren dat zij slechts 20% overhoudt. Karin hoeft immers minder te leunen op de overheid. En ondanks de geringe netto opbrengst zou zij het extra werk gewoon moeten oppakken. Op iedereen rust namelijk de morele plicht naar vermogen bij te dragen aan de gemeenschap. Het is echter een zeer kleine minderheid die zich door deze zuivere moraliteit laat leiden. De anderen gaan niet aan het werk voor 20% netto. Bedenk dat Karin voor die €166 per maand waarschijnlijk ook nog (reis)kosten moet maken, die de fiscus niet in aftrek toelaat. Daardoor houdt zij in werkelijkheid misschien nóg minder over.

Eén van de stellingen van mijn discussiebijeenkomsten luidt als volgt:
Een alleenstaande vrouw met 2 kinderen krijgt €10.000 loonsverhoging door extra te gaan werken. Zij betaalt hierover €3.500 inkomstenbelasting en ontvangt €4.500 minder aan toeslagen. Van de €10.000 houdt zij dus slechts €2.000 over (marginale druk 80%).

De aanwezigen kunnen kiezen uit het volgende:
A.  Ik vind dat terecht. Karin heeft door het hogere inkomen minder overheidsondersteuning (toeslagen) nodig.
B.  Ik vind het onterecht en vind dat daar iets aan moet gebeuren.

Een belastingstelsel moet niet uitgaan van het ideale gedrag van burgers en bedrijven, maar van hun werkelijke gedrag. Mensen gaan niet extra werken als de feitelijke heffing op arbeid een bepaalde grens overschrijdt. Bedrijven en investeerders laten het afweten als ze de beloning na belastingen te laag vinden.
Omdat extra werken in ons land onvoldoende loont, is Nederland kampioen deeltijdwerken. Bij ons 38,6%, tegen gemiddeld 17% in Europa. Het is geen zeldzaamheid dat mensen van extra verdiensten net als Karin maar 20% overhouden. En dan hebben de meesten liever extra tijd voor familie, hobby’s, sport, vrienden en huishouden.

Negatieve inkomstenbelasting

Econoom Milton Friedman, inspirator van Ronald Reagan en Margaret Thatcher, pleitte voor overheidsondersteuning van de armen door middel van een negatieve inkomstenbelasting. In dat systeem ontvangen de armen inkomstenbelasting van de belastingdienst. Zijn idee was het bestrijden van armoede zonder een ingewikkeld stelsel van uitkeringen. Hij wilde wél een financiële prikkel om te werken. Overeenkomstig dit idee kan worden overwogen de toeslagen te integreren in de inkomstenbelasting met voor de lage inkomens een uitkering in plaats van een heffing. Dat is helemaal niet zo’n vreemd idee. Bedenk dat de toeslagen in essentie draagkrachtcorrecties zijn. Iemand die te duur moet huren krijgt huurtoeslag. Zorgtoeslag dient ter compensatie van de te dure zorgverzekeringspremie en kinderopvangtoeslag voor opvang die anders onbetaalbaar zou zijn. Die regelingen zouden dus prima passen in een draagkrachtheffing. Uitgaande van budgetneutraliteit zou je dan globaal uit kunnen komen op de volgende tariefstructuur.

Dat is hoe het belasting- en toeslagenstelsel nu feitelijk werkt. Het is van de gekke dat de hoogste inkomens het laagste tarief betalen. Het principe dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen zou tot een progressief tarief moeten leiden. Daarvoor zou het tarief in het traject €30.000 - €100.000 moeten worden verlaagd. Zie hier de lastige opgave waar de politiek zich voor ziet gesteld. Lastig, omdat de publieke opinie alleen fiscale verzachtingen wil en zich fel verzet tegen welke belastingverzwaring dan ook.

Reparatie van het belasting- en toeslagenstelsel zal ertoe leiden dat er meer gaat worden gewerkt. Dit ten faveure van onze gezamenlijke welvaart. Ook in het licht van de aankomende vergrijzing is dat wenselijk. Nu krijgt 1 op de 5 Nederlanders AOW. In 2040 zal dat naar verwachting 1 op de 4 zijn. Als mensen meer gaan werken is er minder geld nodig voor toeslagen en uitkeringen. Bovendien krijgt de belastingopbrengst een boost. Waar wachten we nog op?