Belastingverhoging onontkoombaar
De Tweede Wereldoorlog heeft geleid tot torenhoge belastingen over zowel inkomen als vermogen. Het tarief kon oplopen tot 80%. Daar was begrip voor, omdat het land weer moest worden opgebouwd. In de jaren 80 werd een trend tot steeds lagere belastingen ingezet. Aan die trend moet helaas een einde komen. Zo heeft de oorlog in de Oekraïne duidelijk gemaakt dat wij iets aan onze defensie moeten doen. Nederland gaat daar structureel 19 miljard euro meer aan uitgeven, maar liefst 2000 euro per werkende Nederlander. Maar dat is lang niet het enige. Ook het onderhoud van bruggen, een veilige cloudinfrastructuur, dijken, milieu en zorg brengen budgettaire uitdagingen met zich mee. En wat te denken van de vergrijzing, waardoor de belastingen door een steeds kleiner deel van de bevolking moeten worden opgebracht? Nu krijgt 1 op de 5 Nederlanders AOW. In 2040 zal dat naar verwachting 1 op de 4 zijn. Voor dezelfde welvaart zouden we dus zo’n 25% harder en/of slimmer moeten werken. Dat zal waarschijnlijk niet gebeuren.
Belastingverhoging is echter een politiek taboe. Daarom doet de politiek het op slinkse wijze. In plaats van de inkomstenbelastingtarieven met 1 procentpunt te verhogen, voert kabinet Jetten de inflatiecorrectie van de tariefgrenzen niet volledig door. Burgers betalen de hogere tarieven over een groter deel van hun inkomen. In plaats van dat het kabinet de tarieven van de vennootschapsbelasting met 3 procentpunten laat stijgen, is de ten laste van werkgevers komende premie van de arbeidsongeschiktheidsverzekering structureel hoger dan voor de dekking voor dit risico is vereist. Extra opbrengsten zonder dat dat zichtbaar is op de internationale lijstjes met belastingtarieven.
Vermogenden en bedrijven zijn voor de hand liggende kandidaten voor belastingverhoging. Maar zij beschikken over invloedrijke pleitbezorgers en lobbyorganisaties, die wijzen op negatieve gevolgen voor investeringen met het vestigingsklimaat als magisch woord. Anderzijds wijst deze groep op de overheid als het gaat om het creëren van de randvoorwaarden voor toekomstige welvaart. Zo is een van de aanbevelingen van het rapport Wennink overheidsinvesteringen in kansrijke sectoren. Deze zouden moeten worden gefinancierd met leningen, waarbij de belastingverhoging naar de toekomst wordt verschoven. Dat is makkelijker te verkopen dan onmiddellijke belastingverhoging.
China heeft in korte tijd een dominante positie verworven in onder meer elektrische auto’s, batterijen en zonnepanelen. Het land daagt de Amerikaanse techbedrijven uit met goedkopere AI. Deze snelheid is voornamelijk te danken aan met belastingen gefinancierde overheidssteun. In ons land en andere EU-landen is zoiets onmogelijk.
Staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg heeft de Tweede Kamer een strategische agenda gestuurd over het belastingbeleid. Daarin heeft hij een herziening van het belastingstelsel aangekondigd, althans een agenda daartoe. Het kabinet wil de ernstigste problemen met de toeslagen oplossen. Er komt een suikertaks en een heffing op vapes. Verder wil het kabinet fiscale stimuleringsmaatregelen voor innovatie (startups en scale-ups).
Het toeslagenstelsel moet inderdaad nodig op de schop. Veel ontvangers houden van extra loon minder dan 20% over. Het systeem demotiveert zo (voltijds) werken, wat natuurlijk niet helpt voor het vergrijzingsprobleem. Fundamentele reparatie blijft echter achterwege, omdat daarvoor hogere belastingen nodig zouden zijn.
Veelzeggend is de gang van zaken met betrekking tot box 3. Iedereen was het er wel over eens dat niet langer kon worden vastgehouden aan heffing over een forfaitair rendement. Er was overeenstemming over het werkelijke vermogensrendement in plaats van een forfaitair rendement. Maar nadat de Tweede Kamer zijn fiat had gegeven, verzette de Eerste Kamer zich naar aanleiding van een lobby tegen de heffing over ongerealiseerde winsten op aandelen (vermogensaanwasbelasting). De gewenste switch naar vermogenswinstbelasting slaat een deuk in de belastingopbrengsten van de komende jaren van meer dan 12 miljard euro: gemiddeld zo’n 5000 euro voor iedereen die nu box 3-heffing betaalt. We weten maar al te goed wat we niet willen, maar hebben het niet over hoe de schatkist wél kan worden gevuld. Laat staan over belastingverhoging.
Bij discussies over belastingen duikt nogal eens het argument op dat het beter is te bezuinigen op overheidsuitgaven. Buiten kijf staat dat we daar kritischer op moeten zijn, maar dat staat los van de vraag hoe we de wel noodzakelijke publieke lasten moeten verdelen over burgers en bedrijven. Bij de herziening van het stelsel zegevieren hopelijk gezond verstand, sociale verantwoordelijkheid en algemeen belang. Nederland heeft behoefte aan een eerlijk en economisch werkend belastingstelsel. Het valt helaas niet uit te sluiten dat hogere belastingen nodig zijn. En laat het niet zo zijn dat we daarvoor eerst afhankelijk zijn geworden van Chinese ontwikkelingshulp of in een nieuwe wereldoorlog terecht moeten komen.